ریشه و نسب سادات ایران از کجا شروع می شود؟

ریشه و نسب سادات ایران از کجا شروع می شود؟

نوشته شده در 80

سادات در ایران پیشینه بسیار طولانی دارند و همواره جایگاه ویژه ای در بین عموم مردم ایران داشته اند. یکی از مسائلی که هر از چندگاهی مورد پرسش قرار می گیرد، ریشه و نسب این سادات محترم است. به طور کلی سید به کسی گفته می شود که از نسل جد دوم پیامبر یعنی (هاشم) باشد. در واقع تمام کسانی که نسبتی با بنی هاشم داشته باشند در اصطلاح سید نامیده می‎شوند. هاشم بن عبد مناف که پدربزرگ پیامبر بزرگ اسلام است. هاشم در بین مردم مکه و قبیله قریش از جایگاه بسیار ویژه‎ای برخوردار بود و در تکریم کعبه و احترام به زائران حریم امن الهی از هیچ کاری فرو گذار نبود. این مرد بزرگ اولین کسی بود که سنت اطعام حجاج را راه اندازی کرد و به دلیل اعمال شایسته ای که داشت از سوی مردم به او لقب سید یعنی آقا و بزرگ داده شد. این لقب در فرزندان هاشم که شامل پدر و عمو های پیامبر مانند عباس، عبدالمطلب، حمزه و تمام دودمان بنی‎هاشم باقی ماند. به این ترتیب نسل تمام سیدهای ایران و سایر مناطق جهان به نوعی به هاشم بن عبد مناف پدربزرگ پیامبر خواهد رسید.

ورود سادات به ایران

در مورد ورود سادات به ایران گمانه زنی های زیادی وجود دارد. تاریخ دقیق ورود سادات به ایران مورد بحث است با این حال شکی نیست که اولین سادات ایران مهاجرینی بودند که در اثر سختگیری‎های دستگاه حکومتی امویان به ایران متواری شده بودند. در بسیاری از منابع سختگیری‎های حجاج بن یوسف والی حجاز و عراق در زمان امویان را سبب اصلی مهاجرت سادات از عراق و عربستان به ایران دانسته اند. با این حال بر اساس تحقیقاتی که بر روی شجره نامه‎های مختلف انجام شده است، گفته می‎شود اکثر مهاجرت ها در قرن دوم هجری به بعد رخ داده است. به این ترتیب باید عصر عباسیان را شروع مهاجرت گسترده سادات به ایران بدانیم. از آن زمان به بعد با پیشرفت شیعه در ایران، ساداتی که از نسل امام علی و حضرت فاطمه بودند، از سایر نقاط جهان به ایران مهاجرت کرده‎اند که آنها را نسل دوم سادات مهاجر باید دانست. مانند ساداتی که از شبه قاره هند و شمال آفریقا به ایران مهاجرت کردند.

شاخه های اصلی سادات ایران

در مجموع شاخه‎های اصلی سادات در ایران را باید به سه دسته تقسیم کرد. ساداتی که نسب آن ها به عموهای پیامبر و فرزندان عبدالمطلب که برادران امام علی محسوب می‎شوند، می‎‎رسند؛ مانند فرزندان طالب، عقیل و جعفر طیار، سادات علوی که به فرزندان امام علی که مادری غیر از فاطمه دارند گفته می شود و سادات حسنی و حسینی که به فرزندان امام علی و حضرت فاطمه گفته می شود. در ادامه به بررسی طایفه‎های بزرگ سادات در ایران و نسب هر یک از آنها به صورت مجزا خواهیم پرداخت.

سادات علوی

همانطور که گفته شد سادات علوی در واقع نوادگان فرزندان امام علی از مادری به جز حضرت فاطمه هستند. حضرت علی به جز امام حسن و حسین فرزندان پسر دیگری داشت. محمد حنفیه، عباس بن علی و عمر بن علی معروف ترین این فرزندان هستند که نسل آن ها نیز ادامه پیدا کرد و هم اکنون نوادگان آنها در ایران با نام سادات علوی شناخته می شوند. امام علی از طریق پدر خود عبدالمطلب که عموی پیامبر و فرزند هاشم بود لقب سید را به ارث برده بود و این لقب به تمام فرزندان آن حضرت نیز داده شد. سادات علوی نقش بسیار موثری در ترویج شیعه در ایران داشتند و حتی موفق به تاسیس حکومت در ایران شدند. به همین دلیل به خصوص در شمال ایران جمعیت نسبتا بالایی دارند. 

سادات حسنی و حسینی

این سادات از نسل امام حسن و امام حسین هستند که از طریق حضرت فاطمه و امام علی به عنوان سادات شناخته می‎شوند. نوادگان امام حسن را با نام حسنی و نواداگان و اولاد امام حسین را با نام حسینی می‌شناسند. از آن جایی که تمامی امامان بعد از امام حسین از نسل ایشان هستند، به این ترتیب در واقع تمام امامان شیعه بعد از امام حسین و تمام سادات منتسب به این امامان بزرگوار نیز از سادات حسینی محسوب می شوند. به این ترتیب تمام طوایفی از سادات که به امامان معصوم متصل می شوند به نوعی زیرشاخه ای از سادات حسینی هستند. با این حال سادات حسنی نیز دارای طوایف بزرگی مانند طباطبایی، عبدالوهابیه و بنی حسن هستند که در قسمت‎های مختلف ایران خصوصا آذربایجان جایگاه بسیار ویژه ای دارند. 

سادات منتسب به امام سجاد

امام سجاد تنها فرزند باقی مانده از امام حسین است که از واقعه عاشورا و محشر کربلا نجات پیدا کرد. به همین دلیل در واقع نسب بسیاری از سادات به ایشان ختم می شود. سادات سجادی، سادات میر و سادات مرعشی از مهمترین سادات منتسب به امام چهارم شیعیان هستند. سادات سجادی که سادات تفرش هستند به نوادگان حسن افطس از نوادگان امام سجاد منتسب هستند. سادات فراهانی از زیر شاخه های سادات سجادی هستند. نسب رهبر معظم انقلاب و سادات خامنه ای نیز به سادات سجادی مرتبط است. سادات میر از نوادگان امام سجاد هستند که از لبنان به ایران مهاجرت کردند. سادات مرعشی نیز از نوادگان علی مرعشی نواده امام سجاد هستند. 

سادات موسوی 

سادات موسوی از بزرگترین طوایف سادات منسوب به امام موسی کاظم هستند. گستردگی سادات موسوی بسیار زیاد است و تقریبا در تمام کشور های خاورمیانه و حتی شبه قاره هند اثری از آنها دیده می‎شود. در عراق سادات موسوی جایگاه بسیار ویژه ای دارند و در ایران نیز نام داران زیادی از سادات موسوی حضور داشته اند. امام خمینی نیز از نسل سادات موسوی است. 

سادات رضوی

همانطور که از نام آنها پیداست سادات رضوی منتسب به امام هشتم شیعیان، امام رضا هستند که به دلیل حضور قبر شریف آن امام همام در ایران، از جایگاه خاصی نزد مردم برخوردار هستند. سادات رضوی عمدتا در منطقه خراسان و خصوصا شهر مشهد حضور چشمگیری دارند. جد اصلی سادات رضوی، میرزا ابراهیم از نوادگان امام رضا است با این حال نسبت تمام رضویان به میرزا ابراهیم نمی‎رسد و از طرق دیگر نیز به امام رضا منتسب می‎شوند. 

سایر سادات ایران

در این مقاله سعی کردیم دید کلی از ریشه و نسب سادات ایران به شما ارائه کنیم. با این حال علاوه براین طوایف بزرگ خاندان های بسیار زیادی از سادات در ایران حضور دارند. در گذشته به دلیل سخت‎گیری‎های زیادی که در مورد نسب خاندان‎های سادات وجود داشت، شجره نامه های معتبری نوشته شده بود که به طور کامل نسب هر یک از سادات را مشخص می کرد. به همین دلیل اکثر خاندان های سادات بزرگ ایران شجره نامه معتبری دارند که نسب آن ها را به یکی از امامان بزرگوار شیعه یا خاندان بنی هاشم مرتبط می کند، با این حال هم‎اکنون خاندان‎های ساداتی نیز وجود دارد که در مورد نسب آنها اطلاعات دقیقی در دسترس نیست. 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید